Co jeść w Budapeszcie: przewodnik dla piechurów po kuchni węgierskiej

Żelazny dach i górna galeria Hali Targowej Centralnej na placu Fővám tér

Kuchnia węgierska stoi na czterech filarach: papryce, wieprzowinie, kwaśnej śmietanie i cieście. Papryka zbiera sławę, ale to ciasto wykonuje całą robotę: pierogi i kluski, makarony, naleśniki, smażone placki i strudel pojawiają się przy każdym posiłku. Oto co zamówić, co znaczą nazwy i gdzie na naszych trasach to zjeść.

Na początek zupy

Gulyás wziął nazwę od gulyás, pasterza bydła z Wielkiej Niziny, a na Węgrzech to zupa: wołowina, cebula, papryka, ziemniaki i marchewka, często z maleńkimi szczypanymi kluseczkami (csipetke). Gęsty paprykowy gulasz, który reszta świata nazywa gulaszem, to pörkölt.

Halászlé, czyli zupa rybacka, jest jaskrawoczerwona od papryki i gotowana z ryb rzecznych, najczęściej karpia albo suma. Rywalizują dwa style: w stylu Szeged ryba jest przecedzona i rozgotowana, a w stylu Baja w misce lądują całe kawałki ryby i cienki makaron "jak zapałki". Jej wielki dzień to Wigilia, ale większość tradycyjnych restauracji podaje ją przez cały rok.

Warto też zamówić: Jókai bableves, wędzoną zupę fasolową z kiełbasą, nazwaną na cześć pisarza Móra Jókaiego, oraz Újházi tyúkhúsleves, czysty rosół z warzywami i drobnym makaronem, niedzielną zupę węgierskich rodzin.

Paprykowe gulasze i co do nich podają

Miska pörkölt z wołowej goleni z plackiem i piklami na kamiennym stole
Marhalábszár pörkölt w Kisüzem, jednym z przystanków na naszej trasie Ruin Bar Crawl. © Wanderyarns

Pörkölt to mięso (wołowina, wieprzowina, cielęcina) powoli duszone z cebulą i papryką. Dodaj kwaśną śmietanę, a zrobi się z tego paprikás. Paprikás csirke, czyli kurczak w papryce, to klasyk, podawany z nokedli (zwanymi też galuska): małymi, miękkimi kluseczkami jajecznymi, wrzucanymi do wrzącej wody z deski albo przez sito.

Wersja wołowa, której warto szukać, to marhalábszár pörkölt, gulasz z wołowej goleni. Goleń kroi się grubo i gotuje godzinami, aż się rozpada, a kolagen sprawia, że sos jest gęsty i błyszczący. Znajdziesz go w lunchowym menu wielu lokali w dzielnicach, między innymi w Kisüzem, jednym z przystanków na naszej trasie Ruin Bar Crawl. Jest sycący i soczysty, a najlepiej smakuje z węgierskimi piklami.

Nad rzeką rybną wersją jest harcsapaprikás, czyli sum paprikás, tradycyjnie podawany z túrós csusza: szerokim makaronem w kwaskowatym twarogu (túró), z kwaśną śmietaną i chrupiącymi kawałkami boczku. Túrós csusza je się też samodzielnie i tego dania warto spróbować, jeśli myślisz, że makaron z serem nie może cię zaskoczyć.

Lecsó i dania z kapustą

Lecsó to węgierskie danie końca lata: pokrojone w paski jasnożółte papryki, dojrzałe pomidory i cebula, powoli duszone na smalcu lub oleju z odrobiną papryki, aż zmiękną i nabiorą słodyczy. Je się je ze świeżym chlebem, często z jajkami wmieszanymi na samym końcu albo z plasterkami kolbász podgrzanymi w środku, a czasem podaje się je na ryżu. Każda rodzina ma własną wersję, a lecsó jest też bazą wielu innych potraw; jesienią nadal znajdziesz je w lunchowych menu i w stołówkach.

Savanyú káposzta, czyli kiszona kapusta, to podstawa węgierskiej kuchni zimowej; w halach targowych sprzedaje się ją na wagę z beczek, obok ogórków kiszonych. Najsłynniejsze jej zastosowanie to töltött káposzta, czyli faszerowana kapusta: całe liście kiszonej kapusty zawinięte wokół mielonej wieprzowiny i ryżu, układane w garnku warstwami z kiszoną kapustą i wędzonym mięsem, gotowane powoli i podawane z łyżką śmietany. To danie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, a większość kucharzy powie ci, że na drugi dzień po odgrzaniu smakuje jeszcze lepiej. Warto znać też dwóch krewniaków: székelykáposzta, czyli gulasz wieprzowy gotowany razem z kiszoną kapustą i śmietaną (według opowieści nazwa pochodzi od XIX-wiecznego pesztańskiego archiwisty o nazwisku Székely, a nie od Ziemi Székelyów), oraz kolozsvári rakott káposzta, czyli zapiekankę warstwową z kiszonej kapusty, ryżu, mielonego mięsa i śmietany.

Kuchnia z ciasta

Nokedli i csusza to dopiero początek. Káposztás tészta to kwadratowe kluski smażone z kapustą i czarnym pieprzem (cukier jest opcjonalny i budzi gorące spory). Gombóc to knedle: szilvás gombóc kryje w środku całą śliwkę w cieście ziemniaczanym i jest obtaczany w prażonej bułce tartej, cynamonie i cukrze; túrógombóc robi się z twarogu. Pogácsa, czyli małe wytrawne bułeczki z serem, ziemniakami lub skwarkami, to przekąska z witryny każdej piekarni.

Palacsinta to cienkie węgierskie naleśniki, zwijane z dżemem morelowym, kakao, słodkim túró albo mielonymi orzechami włoskimi. Dwie słynne wersje: Gundel palacsinta, nadziewana orzechami włoskimi i podawana z sosem z ciemnej czekolady, nazwana od restauracji na skraju Parku Miejskiego, przy której kończy się nasza trasa wzdłuż alei Andrássy; oraz Hortobágyi palacsinta, wersja wytrawna, nadziewana mielonym mięsem i polana sosem śmietanowo-paprykowym.

Lángos to smażone w głębokim tłuszczu ciasto natarte czosnkiem, z kwaśną śmietaną i startym serem na wierzchu. Najsłynniejsze miejsce, żeby go spróbować, to górna galeria Hali Targowej Centralnej na Fővám tér (trasa tramwajem nr 2). Przyjdź wcześnie: przy ladach ustawiają się kolejki. Hala targowa na Rákóczi tér z naszej trasy po Wielkim Bulwarze ma własne małe bufety, z mniejszą liczbą turystów.

Sznycel po węgiersku

Rántott hús to panierowany, smażony kotlet, na Węgrzech prawie zawsze wieprzowy lub z kurczaka (wiedeński oryginał jest cielęcy). Podaje się go z ryżem lub ziemniakami, bardzo często z sałatką z ogórków w occie i łyżką kwaśnej śmietany. Rántott sajt, panierowany smażony ser z sosem tatarskim, to wegetariański klasyk.

Főzelék: codzienny obiad

Front lokalu Kádár Étkezde przy Klauzál tér w Dzielnicy Żydowskiej
Kádár Étkezde przy Klauzál tér, stara jadłodajnia obiadowa na naszym spacerze po Dzielnicy Żydowskiej. © Wanderyarns

Főzelék to gęsta potrawa z warzyw, danie, które nie ma prawdziwej polskiej nazwy: groszek, soczewica, ziemniaki, dynia z koperkiem (tökfőzelék) albo szpinak, zagęszczone i podane z dodatkiem (feltét), na przykład jajkiem sadzonym, klopsikiem albo plastrem pieczeni. Wokół niego zbudowane są stare jadłodajnie obiadowe (étkezde). Na naszej wycieczce po Dzielnicy Żydowskiej Kádár Étkezde przy Klauzál tér od dziesięcioleci serwuje taką domową kuchnię, z prostymi stołami i krótkimi godzinami otwarcia.

Obiad u rzeźnika: hurka i kolbász

Witryna rzeźnika Pinczi Hentesáru przy Teréz körút, naprzeciwko dworca Nyugati
Pinczi Hús-Hentesáru przy Teréz körút: pokazujesz palcem, ważą, jesz na stojąco. © Wanderyarns

Najbardziej węgierski obiad w mieście je się na stojąco w sklepie rzeźnickim (hentes). Wielu rzeźników w południe prowadzi gorący kontuar: kolbász (kiełbasa paprykowa), májas hurka (kaszanka wątrobiana z ryżem), véres hurka (kaszanka z krwi), pieczony boczek wieprzowy i żeberka. Pokazujesz, co chcesz, ważą, płacisz za wagę, a całość dostajesz na kartonowej tacce z musztardą, kromką białego chleba i piklem (kovászos uborka latem, kapusta kiszona zimą). Jesz przy wysokich stolikach, tackę odnosisz. Rada stałych bywalców: hurka się kruszy przy krojeniu, więc wyciśnij ją widelcem z osłonki.

Gdzie spróbować w pobliżu naszych tras:

  • Pinczi Hús-Hentesáru, Teréz körút, naprzeciwko dworca Nyugati (wycieczka po Wielkim Bulwarze, przystanek 4). Znany z chrupiącego pieczonego boczku; mało miejsc siedzących, większość ludzi je na stojąco.
  • Belvárosi Disznótoros, Király utca, kilka minut od Gozsdu udvar (wycieczki po Dzielnicy Żydowskiej i Ruin Bar Crawl). „Disznótor” to tradycyjna wiejska uczta po świniobiciu; kontuar to jej codzienna wersja. W porze obiadowej tłoczno.
  • Hentes Falatozó, Szondi utca, kawałek spacerem od Andrássy út, między Operą a Oktogon (wycieczka po Andrássy). Obiady tylko w dni powszednie.
  • Stoiska rzeźników na parterze Hali Targowej Centralnej (wycieczka tramwajem nr 2)
  • Bistro Kispiac przy Hold utca (nasz wybór na jedzenie przy Szabadság tér) podaje te same, mocno wieprzowe dania w menu przy stoliku.

Typowe zamówienie: jedna véres hurka (kaszanka), jedna kiełbasa z keczupem i musztardą, kovászos uborka i kromka białego chleba.

Ciasta i słodycze z historią

Narożny budynek cukierni Auguszt w Budzie, z nazwą na fasadzie
Cukiernia Auguszt w Budzie: na fasadzie widnieje nazwisko rodziny i rok 1870. © Wanderyarns

Tort Dobos: cienkie warstwy biszkoptu z czekoladowym kremem maślanym i twardą karmelową polewą na wierzchu. Wymyślił go cukiernik József C. Dobos w 1884 roku i pokazał na Wystawie Krajowej w Budapeszcie w 1885 roku; nazwa pochodzi od jego nazwiska, a nie od bębna (dob), cokolwiek ci powiedzą.

Rétes (strudel): cieniutkie jak papier ciasto zwinięte wokół jabłek, wiśni, maku lub słodkiego túró. Somlói galuska: biszkopt, krem waniliowy, sos czekoladowy i bita śmietana w jednej miseczce. Eszterházy torta: warstwy orzechowe z białą polewą fondantową na wierzchu i czekoladowym wzorem pajęczej sieci. Rákóczi túrós: sernik z twarogu z kratką z bezy i dżemem morelowym. Flódni: żydowskie ciasto warstwowe z jabłkami, orzechami włoskimi, makiem i śliwkami, spotkasz je w kawiarniach Dzielnicy Żydowskiej (Spinoza na ulicy Dob to nasz wybór do jedzenia w tej okolicy).

Kürtőskalács, „kominowe ciasto": ciasto nawinięte na rożen, pieczone nad żarem i obtoczone w cukrze, cynamonie lub orzechach; w Molnár's na Váci utca piecze się je w oknie (trasa Mosty na Dunaju). Túró Rudi to klasyk ze sklepowej półki: słodki twaróg w czekoladzie, w czerwonym opakowaniu w kropki.

Jeśli chcesz zjeść ciasto w wytwornych wnętrzach, nasza trasa Highlights prowadzi obok Café Gerbeaud na Vörösmarty tér, a trasa Grand Boulevard zatrzymuje się w New York Café.

Napoje

Pálinka: owocowa wódka (śliwkowa, morelowa, gruszkowa, pigwowa), pita jako "krótki" kieliszek przed posiłkiem lub po nim. Unicum: gorzki ziołowy likier w okrągłej czarnej butelce, produkowany przez rodzinę Zwack; ich gorzelnia przy Soroksári út, siedziba marki od 1892 roku, ma muzeum (opcjonalne przedłużenie naszej wycieczki tramwajem nr 2, od 18 lat). Fröccs: wino z wodą sodową, zamawiane według proporcji; węgierski letni napój. Wino: Tokaji (słodkie i wytrawne), Egri Bikavér i czerwone wina z Villány; w naszym wpisie o winiarniach znajdziesz, gdzie ich spróbować.

Jedzenie na Ruin Bar Crawl

Kilka przystanków na naszym Ruin Bar Crawl serwuje prawdziwe jedzenie: Mazel Tov przy Akácfa utca, "Nowa Kuchnia Żydowska" pod szklanym dachem; Kőleves przy Kazinczy utca, jedna z pierwszych restauracji w okolicy (2005), z ogródkiem obok; oraz Kisüzem na rogu Kis Diófa utca, spokojny lokalny bar z krótkim menu lunchowym.

Cztery rzeczy, które warto wiedzieć

  • Tabliczka "menü" w porze lunchu oznacza zestaw obiadowy (zupa + danie główne): w dni powszednie to najtańszy dobry posiłek w mieście.
  • Rzeźnicy i stołówki étkezde to miejsca na lunch: wiele z nich zamyka się już po południu oraz w niedziele.
  • Napiwek: zwykle 10–15%, jeśli obsługa nie jest już wliczona w rachunek; szukaj pozycji "szervízdíj".
  • Kranówka nie jest podawana automatycznie: poproś o "csapvíz".

Przejdź się Wielkim Bulwarem · Przejedź się tramwajem nr 2 · Przejdź się Dzielnicą Żydowską

Przejdź to z nami