23 ตุลาคม 1956: การปฏิวัติเริ่มต้นที่ไหน ไล่เรียงทีละชั่วโมง

อนุสรณ์สถานปี 1956 บนถนน Dózsa György út: เสาเหล็กสนิมเรียงเป็นรูปลิ่มที่แคบลงจนเป็นปลายแหลม

ทุกวันที่ 23 ตุลาคม ชาวฮังการีรำลึกถึงวันในปี 1956 ที่การเดินขบวนของนักศึกษาพัฒนากลายเป็นการปฏิวัติ เหตุการณ์ส่วนใหญ่ของวันนั้นยังสามารถเดินตามรอยได้จนถึงทุกวันนี้ บทความนี้เล่าเรื่องราวของวันนั้นผ่านสถานที่ต่าง ๆ ตั้งแต่ห้องบรรยายของมหาวิทยาลัยไปจนถึงรูปปั้นที่ถูกล้มลง

วันก่อนหน้า: ห้องบรรยายในฝั่งบูดา

อาคารริมแม่น้ำของมหาวิทยาลัยเทคนิคบนฝั่งบูดาของแม่น้ำดานูบ
มหาวิทยาลัยเทคนิคบนฝั่งบูดา สถานที่ที่ร่างข้อเรียกร้อง 16 ข้อเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม © Wanderyarns

ในช่วงบ่ายของวันที่ 22 ตุลาคม นักศึกษาราว 2,000 คนแออัดอยู่ในห้องโถงใหญ่ของมหาวิทยาลัยเทคนิค (BME) อาคารริมฝั่งบูดาที่ออกแบบโดย Alajos Hauszmann และสร้างเสร็จในปี 1906 การประชุมครั้งนี้เรียกประชุมโดยองค์กรเยาวชนคอมมิวนิสต์อย่างเป็นทางการ แต่ก็หลุดจากการควบคุมของผู้จัด ข้อเรียกร้องขยับจากเรื่องการเรียนไปสู่การเมืองระดับชาติ และสรุปออกมาเป็นรายการ 16 ข้อ ในเย็นและคืนนั้น ข้อเรียกร้องเหล่านี้ถูกเผยแพร่ออกไปในรูปใบปลิว

สายถึงบ่าย 3 โมง: ห้ามเดินขบวน แล้วอนุญาต

ถึงเที่ยงวันที่ 23 ตุลาคม มีนักศึกษารวมตัวกันราว 10,000–15,000 คน ก่อนบ่ายโมงเล็กน้อยมีคำสั่งห้ามเดินขบวน แต่เวลา 14.30 น. ก็ยกเลิกคำสั่งห้าม นักศึกษาออกเดินจากมหาวิทยาลัยไปตามถนนริมแม่น้ำชั้นบนมุ่งสู่ Bem tér ขณะที่ขบวนที่สองเริ่มออกเดินจากรูปปั้น Petőfi ในฝั่งเปสต์

ช่วงบ่าย: Bem tér อนุสาวรีย์นายพลชาวโปแลนด์ กับแบบอย่างจากโปแลนด์

รูปปั้นสัมฤทธิ์ของนายพลชาวโปแลนด์ József Bem ที่ Bem tér ฝั่งบูดา
Bem tér: รูปปั้นของ József Bem จุดที่ขบวนเดินขบวนมารวมตัวกันในช่วงบ่ายของวันที่ 23 ตุลาคม © Wanderyarns

ทำไมจึงเป็นรูปปั้นของ Józef Bem? เขาเป็นนายพลชาวโปแลนด์ที่เคยสู้รบเพื่อฮังการีในปี 1848–49 และในสัปดาห์นั้นชาวฮังกาเรียนกำลังจับตามองโปแลนด์ ในวันที่ 19 ตุลาคม ครุสชอฟบินไปวอร์ซอ แต่ต้องยอมรับ Gomułka ผู้นำฝ่ายปฏิรูปเป็นผู้นำพรรค "ทำตามแบบอย่างของโปแลนด์" เป็นความคิดของวันนั้น และฝูงชนก็ตะโกนว่า "Lengyel–magyar egyet akar" (ชาวโปแลนด์และชาวฮังกาเรียนต้องการสิ่งเดียวกัน) คนงานเข้าร่วมกับนักศึกษา คำปราศรัยส่วนใหญ่แทบไม่ได้ยิน ผู้คนร้องเพลงชาติ และไม่มีการยิงแม้แต่นัดเดียว รูปปั้นตั้งอยู่ห่างจากปลายสะพาน Margaret ฝั่งบูดาราว 200 เมตร และเมื่อการชุมนุมจบลง ดังที่พยานคนหนึ่งเล่าไว้ ก็ไม่มีใครอยากกลับบ้าน

ช่วงเย็น: Kossuth tér

อาคารรัฐสภาฮังการีที่มองเห็นข้ามลาน Kossuth tér
Kossuth tér ที่ฝูงชนราว 200,000 คนรอคอยอยู่ตลอดช่วงเย็น © Wanderyarns

จาก Bem tér หลายคนข้ามสะพาน Margaret ไปยังจัตุรัสหน้ารัฐสภา ตัวเลขประมาณการที่ถูกอ้างถึงมากที่สุดคือ 200,000 คน (บางแหล่งว่าอยู่ระหว่าง 100,000 ถึง 250,000 คน) และพวกเขารออยู่ราวสี่ชั่วโมง Ernő Gerő ผู้นำพรรค ออกวิทยุกล่าวสุนทรพจน์สั้นๆ ที่แข็งกร้าว ซึ่งยิ่งทำให้ผู้คนโกรธ ต่อมา Imre Nagy ผู้นำคอมมิวนิสต์สายปฏิรูปที่ผู้คนเรียกร้องมาตลอด ได้กล่าวกับฝูงชน เมื่อเขาเริ่มต้นด้วยคำว่า "สหายทั้งหลาย!" ก็ถูกโห่

ช่วงค่ำ: สถานีวิทยุบนถนน Bródy Sándor utca

อาคารที่ทำการเดิมของสถานีวิทยุฮังการีบนถนน Bródy Sándor utca ด้านหลังพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ
Bródy Sándor utca: อาคารที่ทำการเดิมของสถานีวิทยุ ที่ซึ่งมีการยิงนัดแรกในคืนนั้น © Wanderyarns

ฝูงชนอีกกลุ่มหนึ่ง ซึ่งราวสามในสี่เป็นนักศึกษา เดินไปยังที่ทำการสถานีวิทยุด้านหลังพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ เพื่อให้อ่านข้อเรียกร้อง 16 ข้อออกอากาศ ราว 21.00 น. เกิดการยิงแก๊สน้ำตาและการยิงปืนขึ้น และพลเรือนกลุ่มแรกได้รับบาดเจ็บระหว่าง 21.15 ถึง 21.30 น. ว่าใครยิงก่อนนั้นยังเป็นข้อถกเถียงกันอยู่ นี่คือการปะทะด้วยอาวุธครั้งใหญ่ครั้งแรกในบูดาเปสต์ มีแผ่นป้ายบนอาคารระลึกถึงผู้เสียชีวิตคนแรกที่นั่น เป็นชายอายุ 18 ปี

21.30 น.: รูปปั้นสตาลินล้มลง

จุดเหล็กขัดเงาที่เสาเหล็กขึ้นสนิมของอนุสรณ์สถาน 1956 บรรจบกันเป็นหนึ่งเดียว
เสาของอนุสรณ์สถานบรรจบกันเป็นจุดเหล็กขัดเงาจุดเดียว: ฝูงชนที่กลายเป็นหนึ่งเดียว © Wanderyarns
อาคารสีขาวทรงโค้งของพิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์วิทยาที่ขอบสวนสาธารณะเมือง
อีกฟากของถนน: พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์วิทยา เปิดในปี 2022 © Wanderyarns

ทางด้านสวนสาธารณะเมือง มีรูปปั้นสตาลินสัมฤทธิ์สูงแปดเมตรตั้งอยู่บนฐานหินที่สูงเท่ากันมาตั้งแต่ปี 1951 คนงานจากโรงงานรถแทรกเตอร์นำรถแทรกเตอร์มาสามคัน สายเคเบิลเหล็กขาด และมีคนไปหยิบเครื่องตัดโลหะมา พยานเล่าว่าฝูงชนร่าเริง ส่วนตำรวจได้รับคำสั่งไม่ให้เข้าแทรกแซง พอถึงเวลา 21.30 น. การตัดก็เสร็จ และรถบรรทุกลากรูปปั้นลงมา รูปปั้นถูกลากไปที่ Blaha Lujza tér และถูกทุบแยกเป็นชิ้น ๆ เป็นของที่ระลึก เหลือเพียงรองเท้าบูตที่ยังติดอยู่บนแท่น และอยู่พักหนึ่งผู้คนเรียกที่แห่งนั้นว่า "จัตุรัสรองเท้าบูต" ตัวรูปปั้นหายไปนานแล้ว ณ ที่ตั้งเดิม ที่ขอบสวนสาธารณะเมืองบนถนน Dózsa György út คืออนุสรณ์สถาน 1956 ซึ่งเปิดตัวในวาระครบรอบ 50 ปีในปี 2006 เป็นเสาเหล็กขึ้นสนิมเรียงเป็นรูปลิ่มที่บรรจบกันเป็นจุดเหล็กขัดเงาจุดเดียว สื่อถึงฝูงชนที่กลายเป็นหนึ่งเดียว ฝั่งตรงข้ามถนนคืออาคารใหม่ของพิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์วิทยา ซึ่งเปิดในปี 2022

วันหลังจากนั้น: จากความหวังสู่ความพ่ายแพ้

ด้านหน้าโค้งมนของโรงภาพยนตร์ Corvin ที่ Corvin köz ในบูดาเปสต์
Corvin köz: โรงภาพยนตร์ที่ผู้ติดอาวุธใช้เป็นฐานที่มั่นแข็งแกร่งที่สุด © Wanderyarns

ในคืนนั้น ค่ายทหาร Kilián บนถนน Üllői út ถูกบุกเข้าไปเพื่อเอาอาวุธ และตรอกซอกซอยรอบโรงภาพยนตร์ Corvin ที่อยู่ฝั่งตรงข้ามก็กลายเป็นฐานที่มั่นแข็งแกร่งที่สุดของผู้ติดอาวุธ โดยมี 40–50 คนในวันที่ 25 ตุลาคม และราว 1,000 คนในอีกไม่กี่วันต่อมา ในวันที่ 25 ตุลาคม เหตุกราดยิงใส่ฝูงชนที่ Kossuth tér ทำให้มีผู้เสียชีวิต 60 ถึง 100 คน ตามผลการวิจัยล่าสุด อยู่หลายวันที่ดูเหมือนว่าการปฏิวัติได้รับชัยชนะ มีการหยุดยิงในวันที่ 28 ตุลาคม กองทหารโซเวียตถอนตัวออกจากบูดาเปสต์ และในวันที่ 1 พฤศจิกายน Imre Nagy ประกาศว่าฮังการีจะออกจากสนธิสัญญาวอร์ซอและเป็นกลาง ในรุ่งสางของวันที่ 4 พฤศจิกายน รถถังโซเวียตกลับเข้ามาในเมืองด้วยกำลังเต็มอัตรา การสู้รบดำเนินต่อไปหลายวันในเปสต์ ที่ Corvin köz ค่ายทหาร Kilián และ Széna tér แต่เมื่อถึงกลางเดือนพฤศจิกายน การต่อต้านด้วยอาวุธก็จบลง สภาคนงานยังคงยืนหยัดได้นานกว่าด้วยการนัดหยุดงาน และในวันที่ 4 ธันวาคม สตรีนับพันเดินขบวนอย่างเงียบงันไปยังจัตุรัสวีรบุรุษพร้อมดอกไม้

ความตกตะลึง: การลงโทษแก้แค้นและการลี้ภัย

งานก่ออิฐหินที่เป็นรอยหลุมรอบหน้าต่างชั้นล่างบนถนน Puskin utca ซึ่งมีร่องรอยจากการสู้รบในปี 1956
Puskin utca: หินที่ยังมีรอยแผลจากการสู้รบในปี 1956 © Wanderyarns

ความพ่ายแพ้ตามมาด้วยการหนีออกนอกประเทศ ในสัปดาห์หลังวันที่ 4 พฤศจิกายน มีผู้คนราว 200,000 คนออกจากฮังการี ส่วนใหญ่ข้ามชายแดนออสเตรีย ในจำนวนนั้นมีคนหนุ่มสาวจำนวนมากที่เคยเข้าร่วมการสู้รบ ส่วนผู้ที่อยู่ต่อก็ต้องเผชิญกับการลงโทษแก้แค้น Imre Nagy ออกจากสถานทูตยูโกสลาเวียที่เขาเข้าไปลี้ภัย ด้วยคำมั่นว่าจะได้รับการคุ้มครองให้เดินทางอย่างปลอดภัย แต่เขาถูกจับกุมทันทีและถูกนำตัวไปโรมาเนีย ในเดือนมิถุนายน 1958 เขาถูกพิจารณาคดีอย่างลับ ๆ ในบูดาเปสต์ และถูกแขวนคอเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พร้อมกับ Pál Maléter และนักข่าว Miklós Gimes มีผู้คนนับหมื่นถูกจำคุกหรือกักตัว และมากกว่า 200 คนถูกประหารชีวิตจากการมีส่วนร่วมในปี 1956 หนังสือที่เส้นทางเดินของเรายึดเป็นแนวทางอ้างถึงการศึกษาซึ่งระบุผู้ถูกประหาร 232 คน ศพของพวกเขาถูกฝังในหลุมที่ไม่มีเครื่องหมาย มักใช้ชื่อปลอม ในแปลงที่ 301 ของสุสาน Rákoskeresztúr ครอบครัวของพวกเขาไม่ได้รับแจ้งว่าฝังไว้ที่ใด ร่างของ Nagy ถูกนำไปวางไว้ที่นั่นในปี 1961 ในสภาพคว่ำหน้า

ยุคคาดาร์: ข้อตกลงอย่างเงียบ ๆ

ชายที่มอสโกแต่งตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน คือผู้นำพรรคอย่างคาดาร์ (Kádár) ซึ่งปกครองฮังการีต่อมาอีก 32 ปี ช่วงปีแรก ๆ เป็นช่วงที่ยากลำบาก และรัฐบาลของเขาต้องการแสดงให้เห็นว่ายังควบคุมสถานการณ์ได้ จึงจัดการชุมนุมใหญ่ที่จัตุรัสวีรบุรุษแห่งเดิมเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 1957 ในปี 1963 การนิรโทษกรรมทั่วไปทำให้ผู้ถูกคุมขังจากเหตุการณ์ปี 1956 ส่วนใหญ่ได้รับการปล่อยตัว และข้อตกลงอีกรูปแบบหนึ่งก็ค่อย ๆ ก่อตัวขึ้น ชาวฮังการีได้รับมากกว่าเพื่อนบ้านในกลุ่มตะวันออกอยู่เล็กน้อย ทั้งอาหารและสินค้าอุปโภคบริโภคที่มากขึ้น ธุรกิจส่วนตัวขนาดเล็ก และทุก ๆ ไม่กี่ปีก็ได้เดินทางไปยังตะวันตก ผู้คนเรียกระบอบนี้ว่า "คอมมิวนิสต์แบบกูลาช" ราคาที่ต้องจ่ายคือความเงียบ ตามทางการแล้วเหตุการณ์ปี 1956 คือ "การปฏิวัติโต้กลับ" จึงไม่อาจรำลึกถึงได้ และไม่อาจไปเยี่ยมผู้เสียชีวิตได้

ปี 1989: พิธีฝังศพใหม่

จัตุรัสวีรบุรุษในบูดาเปสต์และแนวเสาของอนุสาวรีย์สหัสวรรษ
จัตุรัสวีรบุรุษ ที่ซึ่งโลงศพทั้งหกตั้งอยู่หน้ามูชาร์น็อก (Műcsarnok) เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 1989 © Wanderyarns

เมื่อถึงปลายทศวรรษ 1980 เศรษฐกิจเป็นหนี้สิน และระบบก็อ่อนล้า คาดาร์ถูกปลดจากตำแหน่งผู้นำพรรคในปี 1988 และในต้นปี 1989 อิมเร พอชไก (Imre Pozsgay) ผู้นำคอมมิวนิสต์สายปฏิรูป ได้กล่าวในที่สาธารณะว่าเหตุการณ์ปี 1956 คือ "การลุกฮือของประชาชน" แทนที่จะเป็นการปฏิวัติโต้กลับ ถ้อยคำนี้ทำลายข้อห้ามที่ดำรงอยู่มา 33 ปี เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 1989 ครบ 31 ปีพอดีหลังการประหารชีวิต อิมเร นาจ (Imre Nagy) และผู้พลีชีพร่วมอุดมการณ์ได้รับพิธีศพสาธารณะที่จัตุรัสวีรบุรุษ โดยมีโลงศพหกใบวางอยู่บนบันไดของมูชาร์น็อก ห้าใบสำหรับผู้นำที่ถูกประหาร และใบที่หกซึ่งว่างเปล่า สำหรับผู้เสียชีวิตนิรนามทั้งหมดของปี 1956 โทรทัศน์ฮังการีถ่ายทอดสดพิธีทั้งหมด ในสุนทรพจน์ที่คนจดจำมากที่สุด วิกตอร์ ออร์บัน (Viktor Orbán) ในวัยหนุ่ม ซึ่งกล่าวในนามขบวนการเยาวชนรุ่นใหม่ เรียกร้องให้กองทหารโซเวียตออกจากฮังการี จากนั้นผู้เสียชีวิตถูกฝังใหม่ที่แปลง 301 ซึ่งปัจจุบันมีเสาไม้แกะสลักเป็นเครื่องหมาย คาดาร์เสียชีวิตเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม 1989 ซึ่งเป็นวันเดียวกับที่ศาลฎีกาเพิกถอนคำพิพากษาของนาจ เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 1989 สาธารณรัฐฮังการีได้รับการประกาศจากระเบียงอาคารรัฐสภา การเลือกตั้งอย่างเสรีเกิดขึ้นในฤดูใบไม้ผลิปี 1990 และทหารโซเวียตคนสุดท้ายออกไปในเดือนมิถุนายน 1991 ปัจจุบันวันที่ 23 ตุลาคมเป็นวันหยุดประจำชาติ

เดินตามรอยเหตุการณ์

เส้นทางเดินเท้าปี 1956 ของเราพาไปตามสถานที่เหล่านี้ภายในหนึ่งวัน เริ่มต้นที่ฝั่งบูดาตรง Széna tér จากนั้นไปต่อที่ Bem tér และอดีตเรือนจำทหารบนถนน Fő utca แล้วข้ามไปยัง Kossuth tér, Szabadság tér, สถานีวิทยุ, Köztársaság tér เดิม, Corvin köz และค่ายทหาร Kilián เส้นทางไปสิ้นสุดที่มหาวิทยาลัยเทคนิค ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของทุกสิ่ง ทุกจุดมีเรื่องราวของตนเอง พร้อมแหล่งอ้างอิง วันที่ 23 ตุลาคมเป็นวันหยุดราชการของฮังการี ดังนั้นควรตรวจสอบเวลาเปิด-ปิดก่อนออกเดินทาง

ร่วมเดินเส้นทางการปฏิวัติปี 1956

มาเดินไปด้วยกัน